Jap Sam Books

Aankondiging: boek, tentoonstelling, filmprogramma Andor von Barsy

ANDOR VON BARSY IN ROTTERDAM
TENTOONSTELLING 15.JAN.2011_03.APR.2011
OPENING 22.JAN.2011 | MET BOEK EN FILMPROGRAMMALocatie: Nederlands Fotomuseum, Rotterdam, www.nederlandsfotomuseum.nl

Een tentoonstelling met ruim 100 vintage foto's van Rotterdam uit de late jaren twintig van de hand van de Hongaarse cameraman Andor von Barsy (1899–1965). We zien moderne constructies en havenactiviteiten op en rond een overvolle Maas. Von Barsy legde het niet alleen allemaal vast in zijn bekende en nu gerestaureerde film De Stad die Nooit Rust (1928), maar ook met zijn fotocamera. Zijn dynamische foto's zijn met hun spannende lijnenspel soms bijna abstract en meten zich met werk van internationaal gerenommeerde fotografen van de Nieuwe Zakelijkheid. De foto's zijn recent gevonden in het archief van Stichting Havenbelangen, dat zich in het
Gemeentearchief Rotterdam bevindt. De foto's van Andor von Barsy geven een eigen kijk op de moderne stad Rotterdam van vóór WO II.

Boek

Bij Jap Sam Books verschijnt tegelijkertijd met de tentoonstelling en het filmprogramma over het werk van fotograaf en filmmaker Andor von Barsy het boek Andor von Barsy. Fotograaf in Rotterdam 1927-1942

Deze uitgave verschijnt in het Nederlands, Duits en Engels, en is mede mogelijk gemaakt door het Prins Bernhard Cultuurfonds en Stichting Bevordering van Volkskracht, het Gemeentearchief Rotterdam, en het Nederlands Fotomuseum.

Dit bijzondere fotoboek is vormgegeven door Reynoud Homan in samenwerking met Koen van der Weide, en is samengesteld door Joop de Jong en Frits Gierstberg met medewerking van Floris Paalman. In deze uitgave zijn circa 100 foto's van Von Barst paginagroot opgenomen. De foto's worden gecomplementeerd door een inleiding van Frits Gierstberg, hoofd Tentoonstellingen van het Nederlands Fotomuseum, en een selectie oorspronkelijke archiefscheets.

Van internationaal belang

Voor het fotografische werk van Von Barsy is tot op heden nauwelijks aandacht geweest, op een kleine presentatie na bij de opening van het Nederlands Fotomuseum in 2007. Von Barsy fotografeerde in de Rotterdamse haven en zijn beelden tonen, zo'n vijfentwintig jaar vooruitlopend op Cas Oorthuys, de dynamiek van deze haven. Stilistisch stond Von Barsy midden in de ontwikkelingen van zijn eigen tijd en wel zodanig, dat de vraag oprijst of zijn werk niet tot dat van de internationale avant-garde moet worden gerekend en er hier sprake is van een oeuvre van internationaal belang. Von Barsy's composities laten zien dat hij minstens zo geïnteresseerd was in de nieuwe beeldtaal in de fotografie, als in de haven zelf. Hij richtte zijn camera met grote regelmaat op kranen en bruggen om het lijnenspel van de moderne staalconstructies in een dynamisch beeld te vangen. De voor die nieuwe beeldtaal zo typerende diagonaal speelt een belangrijke compositorische rol in veel van zijn beelden, die mede daardoor neigen naar abstractie. Von Barsy experimenteerde met standpunten (schuin omhoog of omlaag), lijnen dwars door het beeld (kabels en masten), en grote vormen (schepen, kranen en bruggen). Ook de herhaling van gelijksoortige vormen, bijvoorbeeld van een lading vaten op de kade, gebruikte hij als compositie-element.

Filmmaker en cameraman

Andor von Barsy woonde en werkte tussen 1926 en 1942 in Rotterdam. Von Barsy was cameraman bij de Rotterdamse productiemaatschappij Transfilma en verwierf destijds faam met documentaires als Stad die Nooit Rust (1928) en de avant-gardistische 'absolute' film Hoogstraat (1929). Von Barsy werkte in opdracht van de Rotterdamse gemeente, haven en industrie, waaronder het sleepbootbedrijf Smit, de Steenkolen Handels Vereeniging en Brouwerij d'Oranjeboom. Von Barsy kreeg internationale bekendheid met zijn camerawerk voor de speelfilm Dood Water (1934, Gerard Rutten), waarvoor hij op het filmfestival van Venetië werd onderscheiden met de prijs voor beste cinematografie.
Toch raakte hij in de vergetelheid, tot 2003, toen het EYE Film Instituut Nederland een klein retrospectief aan zijn werk wijdde. Zijn Rotterdamse films, waaronder De Stad Die Nooit Rust (1928), Rotterdam (1934) en Tusschen Aankomst en Vertrek (1938), zijn pas recent herontdekt in de collecties van het Gemeentearchief Rotterdam, EYE Film Instituut en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid tijdens onderzoek door filmwetenschapper Floris Paalman.

Invloeden

De foto's van Von Barsy, deels gepubliceerd in het boekje Rotterdam 1930 (Nijgh & Van Ditmar), sluiten naadloos aan bij bijvoorbeeld het werk van László Moholy-Nagy en Albert Renger-Patzsch, of zelfs Alexander Rodchenko. Von Barsy moet als cameraman en fotograaf goed bekend zijn geweest met
de van het Bauhaus afkomstige nieuwe fotografie. Nederland nam in de internationale avant-gardebeweging een belangrijke plaats in o.a. via De Stijl. Rotterdam was daarbij geen onbelangrijke stad: naast de Nederlandse grafisch ontwerpers/fotografen Paul Schuitema en Piet Zwart die destijds in Rotterdam en Den Haag actief waren, maakte bijvoorbeeld Germaine Krull hier haar beroemd geworden foto's van De Hef en draaide Joris Ivens zijn beroemde film de Brug over deze brug (1928). Von Barsy was lid van de Rotterdamse filmliga en maakte deel uit van een internationaal netwerk. In de loop van zijn carrière werkte hij samen met Joris Ivens, Hans Richter, Slatan Dudow en Leni Riefenstahl. Bij het maken van de film Hoogstraat liet Von Barsy zich beïnvloeden door Walter Ruttmans Berlin, Die Sinfonie der Grossstadt uit 1927. Mogelijk heeft Von Barsy zelf weer Nederlandse (en buitenlandse?) fotografen en filmmakers beïnvloed. Bekend is dat Emiel van Moerkerken, die in 1934 en 1935 zijn assistent was, hem als zijn leermeester beschouwde.

Samenwerking

Tentoonstelling, boek en filmvoorstellingen rondom Andor von Barsy zijn ontstaan uit een samenwerking tussen het Gemeentearchief Rotterdam en het Nederlands Fotomuseum, Joop de Jong, Floris Paalman, Jap Sam Books, LantarenVenster en EYE Film Instituut.